Het burgervertrouwen in de politie is groot, maar op het gebied van daadkracht valt nog veel te verbeteren. Veel Nederlanders vinden de politie te mild. Agenten moeten harder optreden tegen treiterende vloggers, en zich niet voor schut laten zetten. Toch is de combinatie van praten en optreden juist efficiënt, zeggen deskundigen.

Iedere puber in de jaren 60 wist: voor de politie moet je uitkijken. Iedere puber anno 2016 ziet op YouTube: de politie kun je gewoon uitlachen. In een halve eeuw is er veel veranderd. De jeugd daagt uit, maar de tijd dat agenten er met gestrekt been ingingen, is voorbij. 

Verstandig en ingetogen

,,De politie mept er niet meteen op los, maar handelt verstandig en ingetogen'', zegt socioloog Jaap Timmer (VU Amsterdam). ,,Dat is anders dan in Frankrijk, waar de politie door hard optreden juist burgers van zich vervreemdt. Misschien is dat mede de verklaring dat sommige lui daar ontsporen.'' 

Niet dat Nederland geen ontspoorde lui heeft. Neem de Turkse 'treitervloggers' in Zaandam die agenten belachelijk maken, de beledigende teksten van rapper Boef, jongeren in Amersfoort die zich massaal tegen de politie keren als een van hen wordt aangehouden. Timmer: ,,De angry young Turken in Zaandam zijn de provo's van toen. De dynamiek in de samenleving verandert. De politie verandert mee, maar trager en meer schoksgewijs.'' 

Etiket 'te soft'

Nederlanders plakken na dit soort incidenten graag een ander etiket op de politie: te soft. Ze vinden de politie wel fatsoenlijk, behulpzaam en betrouwbaar, blijkt uit imago-onderzoek van de Stichting Maatschappij en Veiligheid (2013). Maar een derde vindt dat de politie totaal niet zichtbaar, flexibel en gezaghebbend is. 

Op het gebied van daadkracht valt nog veel te verbeteren, is de conclusie. Een ruime meerderheid vindt dat er te weinig respect is voor de politie en dat die te weinig gezag uitstraalt. ,,Burgers zien de politie als goedwillend en sociaal vaardig. Maar er is ernstige twijfel over de effectiviteit om misdrijven op te lossen'', zegt politiehistoricus Guus Meershoek (Universiteit Twente). ,,Het publiek vindt dat de politie te makkelijk over zich heen laat lopen.''

Beledigingen

Dagelijks krijgen agenten (grove) beledigingen naar hun hoofd geslingerd. Elk jaar melden ze rond de 3.000 incidenten, blijkt uit politiecijfers die deze krant kreeg. Tot nu toe zijn het er dit jaar al ruim 2.200. De overheid wil dat elke belediging ook strafrechtelijk wordt aangepakt.

Maar in de praktijk tellen agenten hun zegeningen. Is het de moeite waard om een straatetter die obscene gebaren maakt, op te pakken om hem vervolgens een paar uur later lachend en nog trotser weer te zien vertrekken met hoogstens een boete van een paar honderd euro op zak?

Gezagsprobleem

Bovendien tonen de cijfers dat de overlast van jeugdgroepen de afgelopen tien jaar flink afgenomen is. Nederland heeft niet zozeer een agressieprobleem, maar eerder een gezagsprobleem. Of, zoals reputatiedeskundige Paul Stamsnijder het in een essay noemt: 'gezagserosie'.

De autoriteit van gezagsdragers kalft af. Rechters worden gewraakt, burgemeesters en politici bedreigd, ouders klagen tegen leerkrachten en de agent wordt beschimpt. Burgers hebben een hekel aan bemoeizucht, willen niet meer blind gehoorzamen.

Erfenis jaren 60

Dat is de erfenis van de jaren 60, toen provo's en hippies openlijk het gezag ondermijnden en zich uit het strakke keurslijf worstelden. Jongeren verzetten zich tegen het ouderwetse, autoritaire, gewelddadige vaderlijke gezag. Ze pikten de moralistische prietpraat van ouders, leraren, bestuurders, dominees en agenten niet langer.

,,De balans tussen rechten en plichten van de burger en de bevoegdheden van de politie is zoek'', zegt Timmer. ,,Als een agent iemand aanspreekt, doet die dat niet om te kwellen, maar omdat hij de taak heeft mensen te wijzen op de regels. Dat besef is weggerukt uit het publieke bewustzijn.''

'Je beste vriend'

Toen agenten de provo's letterlijk van de straat sloegen, sprak iedereen er schande van. Daarna stapte de politie af van het autoritaire gezag. Gedogen en hulpverlenen was belangrijker dan optreden en handhaven, met veelzeggende slogans als 'De politie is je beste vriend' of 'Die pet past ons allemaal'.

Vanaf eind jaren 80 kwam een nieuwe generatie politiemensen in de top. Die predikten community policing: de wijk in om het vertrouwen van de bevolking te winnen. Die aanpak werkte in Amsterdam goed, ervoer filmer en filosoof Jurriën Rood toen hij in die tijd als onderzoeker meeliep met de politie.

,,Ik had een groot gezagsprobleem verwacht, omdat ik overal in de kranten las dat het tanende was, maar dat trof ik niet aan. Jongeren is het erom te doen het gezag uit te dagen. Het gaat er dan om hoe de politie zich opstelt.''

Effectief en modern

Het Amsterdamse straatgezag was een combinatie van optreden en praten. Agenten schudden handen en maakten contact. Tegelijk werd er ook ingegrepen, bekeurd en aangehouden. In zijn boek Wat is er mis met gezag? noemt Rood dit 'communicatief gezag'. ,,Het is effectief en modern.'' Zelfs in de moeilijkste buurten deed driekwart van de mensen die op hun gedrag werden aangesproken meteen wat agenten vroegen. Eén op de vijf deed het onder protest en slechts 6 procent weigerde.

Toch blijven agenten opboksen tegen een negatieve beeldvorming, mede door de macht van (sociale) media. Incidenten worden uitvergroot, rellen bestempeld als falend gezag. ,,De gebeurtenissen in Zaandam laten zien dat de politie achterloopt met het gebruik van sociale media'', zegt historicus Meershoek. ,,Net zoals de politie in de jaren 60 weinig benul had van de kracht van televisie. De provo's wisten dat precies en gingen daarom juist provoceren. Daarmee zetten ze de politie te kijk. Ze waren net een stapje slimmer.''

Gebrek aan waardering

Hoe bevlogen en trots agenten ook mogen zijn op hun vak, ze klagen al decennialang over gebrek aan waardering en respect bij de leiding, politiek en de burgers, bleek uit een enquête van de SP (2009). Ze gruwelen van de opgelegde bonnenquota, bezuinigingen en bureaucratie. Het frustreert agenten dat ze steeds minder goed hun werk kunnen doen. Ze maken zich zorgen om de toenemende agressie en de intolerante samenleving, de lage straffen die rechters opleggen.

Ondanks alles blijft het burgervertrouwen in de politie als instituut groot, blijkt uit onderzoek van het CBS. 70 procent zet de politie bovenaan het vertrouwenslijstje. Ter illustratie: het vertrouwen in de pers is het laagst (30 procent).

Meershoek concludeerde na onderzoek dat juist in de lastigste buurten het imago van de politie nog het best is. ,,Veel burgers zien de politie als laatste strohalm. Vergeleken met het buitenland heeft de Nederlandse politie het imago soft te zijn. Maar in Frankrijk gaat de politie de banlieus niet in. Onze politie komt wél in alle buurten.'

Bron: Algemeen Dagblad

Politiesites