Mobiliteit en bereikbaarheid van woningen, kantoren, stations en andere gebouwen zijn niet zelden het onderwerp van gesprekken over verkeer en vervoer. Vaak wordt daarbij vergeten, dat zaken zoals mobiliteit en bereikbaarheaarheid voor veel mensen niet zo vanzelfsprekend zijn als het lijkt. Niet iedereen kan kiezen hoe en wanneer zij/hij de deur uitgaat of hoe men bepaalde plaatsen kan bereiken. Daarom zijn er regels vastgesteld hoe om te gaan met mensen met een handicap in het verkeer.

Inleiding

alt

Veel mensen kennen angstgevoel in het verkeer. Soms zijn deze gevoelens zo erg, dat zij het liefst thuis blijven. Dit kan in het bijzonder gelden voor mensen met een handicap, een groep die toch 10% van de Nederlandse bevolking behelst.

Steeds vaker vragen verkeersorganisaties bij verkeersdeskundigen, stedenbouwkundigen, architecten en vooral beleidsmakers aandacht voor dit probleem. Zij vragen om een verkeersbeleid, waarbij voortdurend rekening wordt gehouden met de mogelijkheden en belangen van mensen met een handicap.

Deze pagina behandelt een aantal verkeersregels, die speciaal gericht zijn op de gehandicapten. Deze regels zijn gebaseerd op het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens en het Voertuigreglement.

Met name wordt aandacht besteed aan gehandicapte mensen die lopend of met een gehandicaptenvoertuig aan het verkeer deelnemen, of die met openbaar vervoer reizen.

Voor automobilisten met een handicap zijn in Nederland verkeersscholen met gespecialiseerde rij-instructeurs; deze deskundigen begeleiden mensen die al een rijbewijs hebben, maar door een handicap niet meer met een normale auto kunnen autorijden. Tevens verzorgen zij volledige rijopleidingen voor hen die nog geen rijbewijs hebben, maar door een lichamelijke handicap aangewezen zijn op een aangepaste auto.

Kijk ook naar de informatie over dit onderwerp op de website van het CBR( www.cbr.nl)

Gehandicaptenvoertuig

Bestuurders van een gehandicaptenvoertuig vormen een afzonderlijke categorie weggebruikers. De verkeerswetgeving kent het begrip "gehandicaptenvoertuig". In artikel 1 van het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens is precies omschreven wat onder een gehandicaptenvoertuig moet worden verstaan, namelijk:

  • Een voertuig
  • ingericht voor het vervoer van een gehandicapte,
  • niet breder is dan 1,10 m en
    • of niet is uitgerust met een motor,
    • of voorzien van een motor waarvan de door de constructie bepaalde maximum snelheid niet meer dan 45 km/h bedraagt,
  • en niet zijnde een bromfiets.

Gehandicaptenvoertuigen mogen zowel binnen als buiten de bebouwde kom gebruikt worden. Aangepaste personenauto's, waarin gehandicapten rijden of vervoerd worden, behoren dus NIET tot de categorie gehandicaptenvoertuig.

Rijden met een gehandicaptenvoertuig

invstoelBestuurders van een gehandicaptenvoertuig mogen zowel binnen als buiten de bebouwde kom op het trottoir, het voetpad, het fietspad of de rijbaan gebruiken.

Als zij van het trottoir of voetpad gebruik maken of van het ene naar het andere trottoir/voetpad oversteken, moeten zij de regels van voetgangers volgen.

Als zij gebruik maken van het fietspad of op de rijbaan gelden voor hen de regels van fietsers. Bestuurders van een gehandicaptenvoertuig moeten de nodige voorzichtigheid in acht nemen met zich op de weg bevindende voetgangers.

Zij moeten blinden met een blindenstok en alle andere mensen, die zich moeilijk voortbewegen, voor laten gaan. Deze regel geldt overigens voor alle soorten verkeer op de weg.

Rijden op het trottoir/voetpad

Op het trottoir moet de ruimte gedeeld worden met de andere voetgangers en moet men rekening houden met elkaar. Bestuurders van een gehandicaptenvoertuig die alleen op pad zijn, kunnen in moeilijkheden komen bij het op- en afrijden van een trottoirs.

oversteekIn veel gevallen zijn de trottoirbanden bij kruispunten en oversteekplaatsen verlaagd. Mocht de plek waar U met uw gehandicaptenvoertuig wilt oversteken niet verlaagd zijn, schroom dan niet om iemand te hulp te vragen.

Kies altijd voor een zodanig plek om over te steken, dat U alles kunt overzien, maar dat U ook gezien kunt worden.

Sommige voetgangersoversteekplaatsen zijn voorzien van oversteeklichten. Als U aan het oversteken bent en het groene licht gaat knipperen om vervolgens rood te worden, ga dan gewoon door met oversteken.

Sommige oversteeklichten zijn vervangen door een oranje knipperende driehoek. Als U de oversteek niet aandurft, kunt U op een knop drukken, waarna U groen zult krijgen. Het overige verkeer zal dan rood krijgen en dus moeten stoppen.

Rijden op het fietspad

Als de bestuurder van een gehandicaptenvoertuig van het fietspad gebruik maakt volgt hij of zij de regels voor (brom)fietsers. Op een "onverplicht" fietspad mogen geen bromfietsen met ingeschakelde motor rijden. gehandicaptenvoertuigen mogen hier wel rijden.

Rijden op de rijbaan

Bij het rijden op de rijbaan moet ook de bestuurder van een gehandicaptenvoertuig zoveel mogelijk rechts houden en de regels volgen voor (brom)fietsers. Bij linksaf slaan is het beter om niet voor te sorteren, maar zoveel mogelijk rechts te blijven rijden. Maak bij het afslaan dan een zo groot mogelijke bocht naar links.

Is de rijbaan verdeeld in voorsorteervakken mag de bestuurder van een gehandicaptenvoertuig voorsorteren. Houdt dan vooral het verkeer achter U in de gaten voordat U het voorsorteervak oprijdt.

Veiligheidsadviezen

Als het gehandicaptenvoertuig is voorzien van autogordels, moeten deze ook worden gebruikt. Naast de verplichte linkerbuiten- en binnenspiegel is een rechterbuitenspiegel aan te bevelen.

Parkeren

gehandicaptenkaartOp een gehandicaptenparkeerplaats mag slechts geparkeerd worden door:

  • een gehandicaptenvoertuig
  • een motorvoertuig op meer dan twee wielen, waarin een geldige Gehandicaptenparkeerkaart duidelijk is aangebracht.

In een parkeerschijfzone mogen bovengenoemde voertuigen zonder het gebruik van een parkeerschijf parkeren. Wel moet dan de gehandicaptenparkeerkaart zichbaar zijn.

Op plaatsen waar een parkeerverbod geldt, zoals:

  • aangeduid door bord parkeerverbod
  • langs een gele onderbroken streep
  • in een woonerf (erf) buiten de parkeervakken,

mag men met een gehandicaptenparkeerkaart gewoon parkeren voor de duur van maximaal drie uur. De begintijd moet worden aangegeven met een parkeerschijf.

Een gehandicaptenparkeerkaart kan worden aangevraagd bij de gemeente waar U staat ingeschreven. Staat U nergens ingeschreven, kunt U terecht bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Gehandicaptenparkeerkaarten zijn minimaal zes maanden en maximaal vijf jaar geldig.

In het buitenland afgegeven gehandicaptenparkeerkaarten zijn in Nederland ook geldig. Om voor een gehandicaptenparkeerkaart in aanmerking te komen, moet U wel aan een aantal voorwaarden te voldoen. Deze voorwaarden zijn bij de gemeente op te vragen.

Per gemeente kunnen voorwaarden worden gesteld aan de gehandicaptenparkeerkaart. Zo kan bij de ene gemeente de kaart voldoende zijn bij een betaald parkerengebied, in andere gemeenten moet u voor het parkeren in die gebieden gewoon betalen.

Zichtbaarheid in het verkeer

Zien en gezien worden is zeer belangrijk in het verkeer, ook voor mensen die zich minder snel en zeker in het verkeer kunnen bewegen. Gezien worden wordt bereikt met verlichting en reflectie. Zelf voldoende zien kunt U bijvoorbeeld met de spiegels. Houdt ook de ruiten van het voertuig voldoende schoon.

Verlichting en reflectie op aangepaste voertuigen

invwitGehandicaptenvoertuigen, die zijn uitgerust met een verbrandingsmotor of een elektromotor en die een gesloten carrosserie hebben, moeten zijn voorzien van:

  • twee grote lichten
  • twee dimlichten
  • twee stadslichten
  • twee richtingaanwijzers aan de voorzijde
  • twee richtingaanwijzers aan de achterzijde
  • twee achterlichten
  • twee remlichten
  • twee niet driehoekige reflectors aan de achterzijde.

Zij mogen zijn voorzien van:

  • een of meer mistlichten aan de achterzijde
  • twee mistlichten aan de voorzijde
  • twee of vier parkeerlichten
  • een of twee achteruitrijlichten
  • twee witte reflectoren aan de voorzijde
  • ambergele reflectoren aan de zijkanten
  • een richtlicht
  • een bermlicht aan de voorzijde

driewielmGehandicaptenvoertuigen die zijn uitgerust met een elektromotor en geen gesloten carrosserie hebben moeten zijn voorzien van:

  • een niet driehoekige rode reflector aan de achterzijde

Zij mogen zijn voorzien van:

  • twee lichten aan de voorzijde indien het voertuig twee voorwielen heeft of
  • een licht aan de voorzijde indien het voertuig een voorwiel heeft.
  • twee achterlichten indien het voertuig twee achterwielen heeft of
  • een achterlicht indien het voertuig een achterwiel heeft.
  • richtingaanwijzers en waarschuwingsknipperlichten.
  • een of twee remlichten
  • twee witte reflectoren aan de voorzijde
  • ambergele reflectoren aan de zijkanten

driewielfFietsen op meer dan twee wielen moeten voorzien zijn van:

  • een niet driehoekige rode reflector aan de achterzijde
  • een naar voren gerichte witte reflector indien breder dan 0,75 meter en voorzien van een voorwiel
  • witte of geler reflectoren aan de wielen
  • vier ambergele reflectors in de trappers

Zij mogen zijn voorzien van:

  • een licht aan de voorzijde bij een voorwiel
  • twee lichten aan de voorzijde bij twee voorwielen
  • een goedgekeurd achterlicht
  • ambergele reflectoren aan de zijkanten

U kunt uw zichtbaarheid als gehandicapte ook vergroten door bijvoorbeeld een fluorescerend retroreflecterend hesje te dragen of bijvoorbeeld door zo'n hesje  over de rugleuning  van uw scootmobiel te draperen

Verkeersregels

Voor alle verkeersdeelnemers gelden verkeersregels, of U nu lopend, op een aangepaste fiets of in een gehandicaptenvoertuig aan het verkeer deelneemt. Een goede kennis van de verkeersregels verkleint de kans dat U in onverwachte situaties terecht komt. Zorg er dus voor, dat U op de hoogte blijft.

Hieronder komen een aantal bijzondere verkeersregels voor de verschillende groepen gehandicapte verkeersdeelnemers aan de orde, zoals de plaats op de weg en het verlenen van voorrang.

Voorrang

Een korte opsomming van de belangrijkste voorrangsregels:

  • Op kruispunten verlenen bestuurders voorrang aan bestuurders die voor hen van rechts komen.
  • Op deze regel gelden o.a. de volgende uitzonderingen:
    • Bestuurders op een onverharde weg verlenen voorrang aan bestuurders op een verharde weg;
    • Voertuigen op voorrangswegen of voorrangskruisingen genieten altijd voorrang
    • Bestuurders verlenen voorrang aan bestuurders van een tram;

In veel situaties wordt de voorrang geregeld door borden in combinatie met haaientanden dan wel alleen met haaientanden.

afslaanAfslaan

Bestuurders die afslaan, moeten het verkeer dat hen op dezelfde weg tegemoetkomt of dat op dezelfde weg zich naast dan wel links of rechts dicht achter hen bevindt, voor laten gaan.

  • Rechtdoor op dezelfde weg gaat voor.
  • Bestuurders die naar links afslaan, moeten tegemoetkomende bestuurders die op hetzelfde kruispunt naar rechts afslaan, voor laten gaan, oftewel kleine bocht gaat voor de grote bocht. Deze regel geldt niet voor de bestuurder van een tram.

Verkeerspleinen

Zowel binnen als buiten de bebouwde kom worden steeds vaker kruispunten met verkeerslichten veranderd in kleine verkeerspleinen. Dit gebeurt om de veiligheid en de doorstroming op die kruising te bevorderen.

verkplnAls de voorrang bij een verkeersplein door borden en/of haaientanden wordt geregeld moet aan bestuurders die op het plein rijden, voorrang worden verleend.

Bestuurders, die een verkeersplein willen verlaten, moeten het verkeer dat het plein blijft volgen voor laten gaan, dus ook de (brom)fietsers en bestuurders van een gehandicaptenvoertuig die bijv. het fietspad volgen dat deel uitmaakt van bet verkeersplein (recht doorgaand verkeer op dezelfde weg).

Woonerven

De roep om leefbare woonbuurten zorgde in 1976 voor het ontstaan van de woonerfregeling. Hierdoor was het mogelijk straten zo in te richten, dat rijdend verkeer zich moest aanpassen aan voetgangers en spelende kinderen.

woonerfIn 1988 is de woonerfregeling gewijzigd in een ervenregeling. Het uitgangspunt is hetzelfde gebleven, maar de mogelijkheden zijn ruimer geworden. Er wordt nu gesproken over een erf; dit is de verzamelnaam voor bijv. woon-, dorps-, winkel- en schoolerf.

Met de komst van deze wijziging kwam ook een ander verkeersbord.

  • Voetgangers mogen wegen binnen een erf over de volle breedte gebruiken.
  • Bestuurders mogen binnen een erf niet sneller rijden dan stapvoets.
  • Motorvoertuigen mogen alleen worden geparkeerd op de aangeduide parkeerplaatsen.
  • Gehandicaptenvoertuigen en motorvoertuigen voorzien van een gehandicaptenparkeerkaart zijn van de parkeerregel uitgezonderd.

uitritUitritten

Naast aansluitingen van privé-terreinen, openbare parkeerterreinen, erven en 30 km-wegen worden tegenwoordig steeds vaker uitritconstructies toegepast bij aansluitingen van woonstraten op ontsluitingswegen.

De vormgeving van uitritten is niet overal gelijk. U herkent een uitrit o.a. aan de schuine betonnen band of het op dezelfde hoogte doorlopen van de trottoirband. Altijd loopt de trottoirbestrating van de kruisende straat door. Waar en in welke vorm u ook over een uitrit rijdt, al het verkeer op de doorgaande weg moet u voor laten gaan - ook de voetgangers!

30 km per uur gebieden

In een groot aantal gevallen is in de bebouwde kom de maximumsnelheid van 50 km per uur te snel. Daarom zijn er in veel gemeenten straten of zones ingericht waar niet sneller dan 30 km per uur mag/kan worden gereden. Deze straten en zones worden door speciale borden aangegeven.

Voetgangersoversteekplaatsen

Bestuurders (dus ook fietsers en bromfietsers) moeten voetgangers en bestuurders van een gehandicaptenvoertuig, die op een voetgangersoversteekplaats (zebrapad) oversteken of kennelijk op het punt staan om over te steken, voor laten gaan. Deze regel geldt alleen bij voetgangersoversteekplaatsen waar geen verkeerslichten staan. Zijn er wel verkeerslichten, dan moet de voetganger of bestuurder daar gebruik van maken.

Als er geen zebramarkering, maar zogenaamde kanalisatiestrepen zijn aangebracht, gelden de privileges voor de voetganger en de bestuurder van een gehandicaptenvoertuig niet.

Op een aantal plaatsen is het rode voetgangerslicht vervangen door een oranje knipperende driehoek. Dat knippersignaal geeft aan, dat voetgangers en bestuurders van een gehandicaptenvoertuig wel mogen oversteken. Zij moeten echter wel het verkeer op de rijbaan voor laten gaan. Het is mogelijk om bij zo'n oversteekplaats met een oranje knipperende driehoek het groene voetgangerslicht op te roepen door middel van een drukknop. Het verkeerslicht springt dan voor het rijdend verkeer automatisch op rood.

ftsstrook(Brom)fietsers en gehandicaptenvoertuigen voor

Op kruispunten waar een zogenaamde opgeblazen fietsopstelstrook is aangebracht, kunnen (brom)fietsers en bestuurders van gehandicaptenvoertuigen zich voor de auto's opstellen. Het voordeel hiervan is o.a.:

  • ruimere en veiliger opstelmogelijkheid bij rood licht;
  • minder conflicten tussen de (brom)fietsers, bestuurders van gehandicaptenvoertuigen en auto's voor en op het kruispunt;
  • geen last van uitlaatgassen.

Rechtsaf bij rood soms toegestaan

(Brom)fietsers rijden vaak door rood licht als zij rechts afslaan. Dit is alleen toegestaan als bij verkeerslicht een bord is geplaatst met de tekst fietsvrij"Rechtsaf voor (brom)fietsers vrij". In dat geval geldt het gele en rode licht niet voor rechtsafslaande fietsers, bromfietsers en bestuurders van een gehandicaptenvoertuig.

Voorzichtigheid hierbij blijft echter wel geboden. Zij moeten namelijk al het overige verkeer voor laten gaan.

businstapTe voet ?

Veel mensen met een handicap zijn aangewezen op het openbaar vervoer en gaan lopend naar de bushalte of het station. Gelukkig spelen steeds meer vervoerbedrijven in op het feit dat mensen met een handicap van deze openbare voorziening gebruik (willen of moeten) maken.

Zo komen er in steeds meer plaatsen zogenaamde lagevloerbussen, waar veel makkelijker ingestapt kan worden dan in de traditionele bussen.

Bij treinen is het om technische redenen moeilijk een makkelijker instap te creeren. Mede daarom is er bij de Nederlandse Spoorwegen een speciale hulpdienst voor reizigers met een handicap. Hoe u daarvan gebruik kunt maken, kunt u lezen op de webpagina van de NS: http://www.ns.nl/reizigers/reisinformatie/informatie/reizen-met-een-functiebeperking 

blindover

Oversteken

Bestuurders, ook die van gehandicaptenvoertuigen, moeten als zij op het fietspad of op de rijbaan rijden, aan visueel gehandicapten (blinden en slechtzienden) die zijn voorzien van een blindenstok en aan personen die zich moeilijk voortbewegen altijd ongehinderde doorgang verlenen indien zij willen oversteken,

Een aantal voetgangerslichten is voorzien van een zogenaamde rateltikker voor blinden en slechtzienden. Bij 'groen' werkt dan een ratel met zo'n 800 tikken per minuut (snel) Bij 'rood' ratelt het apparaat met ongeveer 75 keer per minuut (langzaam).

Voor de verkeerslichten waarbij het rode voetgangerslicht is vervangen door een oranje knipperende driehoek zal de ratel op "rood staan ingesteld, dus 75 keer per minuut.

Daarmee wordt bevorderd dat mensen met een visuele handicap niet oversteken bij de driehoek, maar wachten op groen (na aanvraag door middel van de drukknop).