De Nederlandse politie staat internationaal bekend als 'soft', volgens sommigen 'te soft'. De agenten zelf lijken dat beeld te bevestigen: een op de vier mijdt het gebruik van geweld. 'Nederland kent een cultuur van de zaken uitpraten. We moeten weer stevig gaan optreden als dat nodig is.' Een kwart van de Nederlandse politieagenten zegt bang te zijn voor geweld. Bij vechtpartijen, inbraken of rellen gaan ze liever een blokje om. Dat blijkt uit een onderzoek van de politie zelf.
Schietbaan
De agenten vinden dat ze te slecht getraind zijn: tijdens hun opleiding worden ze te weinig voorbereid op het gebruik van geweld. En als ze eenmaal agent zijn, krijgen ze te weinig trainingsuren op de schietbaan.
Een woordvoerder van de politiebond licht dat toe: 'Een gemiddelde agent gaat maar vier keer per jaar naar de schietbaan. Iemand die lid wil worden van een schietvereniging is al achttien keer naar de schietbaan geweest. De training van agenten kan gewoon veel beter.'
Door het tekortschieten van de training voelen agenten zich onzeker. Met als gevolg dat ze in risicovolle situaties niet ingrijpen. Of ze gebruiken juist excessief geweld. In dat geval lopen politie én verdachten vaak meer letsel op dan nodig is.
Uitpraten
Het is ook een kwestie van cultuur: de Nederlandse politie zoekt de dialoog en past alleen geweld toe als het niet anders kan. In het buitenland en ook bij allochtonen in Nederland stuit dat vaak op onbegrip. Nederlandse agenten zijn 'schapen in uniform', ze zijn 'te soft' en 'te beleefd', hoe kun je daar respect voor hebben?
Frans Heeris, korpschef van Midden- en West-Brabant, legt uit hoe het zo is gekomen: 'Het was natuurlijk een teken van de tijd dat we gezegd hebben: laten we proberen een zo geweldloos mogelijke samenleving te organiseren.
Wij hebben de agenten geleerd hoe ze met situaties moeten omgaan: eerst praten, of het nu bij een gijzeling is of bij andere geweldssituaties. Eerst waarschuwen, dan pas proberen mensen ergens weg te krijgen. En pas als laatste geweld gebruiken.'
Drie D's
Nederlandse agenten worden opgeleid volgens de drie D's: eerst Dialoog, dan Deëscaleren en vervolgens, als dat nodig is, Doorpakken, geweld gebruiken dus. Maar in dat doorpakken is ernstig de klad gekomen, zegt Heeris.
Ook volgens Cor de Lange, chef binnenstad van de stad Groningen, is de balans in Nederland doorgeslagen: 'Wij zijn sinds de jaren tachtig, zolang werk ik al bij de politie, steeds meer opgevoed om de zaken uit te praten. Maar ik zie nu: op momenten dat het echt moet, zijn we eraan toe om weer steviger op te treden. Eigenlijk is het 'vriendelijk als het kan, streng als het moet.'
Taboe op schieten
In Nederland wordt standaard een onderzoek ingesteld als een agent geweld heeft toegepast. Vaak duurt dat onderzoek erg lang. Agenten krijgen het gevoel dat elke vorm van geweld onder een vergrootglas wordt gelegd. Dus gaan ze het als het even kan uit de weg.
Geen steun politieleiding
Daar komt bij dat Nederlandse agenten zich niet gesteund voelen door de politieleiding. Vier op de tien ondervraagden zeggen: als we hard optreden, krijgen we een slechte naam bij de baas. Die kijkt dan de andere kant op, klagen de politieagenten: 'Als het erop aankomt, is het gebruik van geweld je eigen verantwoordelijkheid.'
Veel leidinggevenden hebben weinig benul van het geweld waarmee hun agenten te maken krijgen, zegt PvdA-parlementslid Attje Kuiken: 'Sommige bazen hebben in hun opleiding weinig met geweld te maken gehad en hebben de neiging neer te kijken op agenten die geweld gebruiken. Zo krijg je een vicieuze cirkel.
Dat taboe op schieten moeten we doorbreken. Het moet niet zo zijn als je iets doet, dat je dan weken in spanning zit: word ik vervolgd of steunt mijn baas me? We moeten af van het motto: de politie moet alleen maar praten. Nee, die moet ook kunnen handelen.'
